Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego w Lublinie

WYROK

UZASADNIENIE

W pozwie z dnia 17 listopada 2023 roku (...) Spółka Akcyjna w W. wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanej H. P. kwoty 58 437,08 zł tytułem nienależnego świadczenia z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 28 sierpnia 2023 roku do dnia zapłaty, podnosząc, że kwotę tę spełnił na rzecz pozwanej na podstawie udzielonego zabezpieczenia roszczenia rentowego w sprawie prowadzonej przez Sąd Okręgowy w L. pod sygn. akt (...), w której ostatecznie powództwo H. P. zostało oddalone.

Sąd Rejonowy w C.wyrokiem zaocznym z dnia 15 stycznia 2024 roku orzekł zgodnie z żądaniem powoda.

W sprzeciwie od wyroku zaocznego pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości i o zasądzenie zwrotu kosztów procesu.

Postanowieniem z dnia 11 lipca 2024 roku Sąd Rejonowy wC. przywrócił pozwanej termin do wniesienia sprzeciwu od wyroku zaocznego.

*

Wyrokiem z dnia 11 lutego 2025 roku Sąd Rejonowy w C.:

I. uchylił wyrok zaoczny Sądu Rejonowego w C. z dnia 15 stycznia 2024 roku i oddalił powództwo;

II. zasądził od powoda na rzecz pozwanej H. P. kwotę 5 417 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:

W pozwie z dnia 24 października 2014 roku H. P. domagała się od (...) S. A. w W. kwoty 75 000 zł tytułem zadośćuczynienia, kwoty 17 234,30 zł tytułem zwrotu kosztów leczenia oraz kwoty 850 zł tytułem renty z tytułu zwiększonych potrzeb związanych z koniecznością sprawowania opieki przez osoby trzecie. Jednocześnie H. P. wniosła o zabezpieczenie roszczenia w przedmiocie renty.

Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2015 roku Sąd Apelacyjny w L. w sprawie (...) zobowiązał (...) S. A. w W. do łożenia na rzecz H. P. tytułem renty na czas trwania postępowania kwoty 700 zł miesięcznie poczynając od dnia 24 października 2014 roku.

Sąd Okręgowy w L. wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2021 roku w sprawie(...) oddalił w/w powództwo H. P. w całości.

Postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2021 roku Sąd Apelacyjny w L. z w sprawie (...) uchylił postanowienie Sądu Apelacyjnego w L. z dnia 30 czerwca 2015 roku w sprawie (...) o udzieleniu zabezpieczenia.

Wyrokiem Sądu Apelacyjnego w L. z dnia 28 kwietnia 2022 roku w sprawie (...) apelacja pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w L. z dnia 7 kwietnia 2021 roku w sprawie (...) została oddalona.

W uzasadnieniu wyroku Sąd Apelacyjny wskazał, iż „w ramach zabezpieczenia H. P. otrzymywała rentę po 700 zł miesięcznie przez prawie 7 lat (ponad 57 000 zł), co wyrównało jej szkodę zarówno co do powyższych kosztów opieki, jak i co do ponoszonych wydatków na lekarzy i dojazdy w części nie związanej z jej schorzeniami. Dlatego też w ocenie Sądu Apelacyjnego związana ze zdarzeniem z dnia 31 stycznia 2007 roku krzywda powódki, za którą pozwany ponosi odpowiedzialność, została zrekompensowana, a szkoda (także w zakresie zwiększonych potrzeb) naprawiona przez już wypłacone przez pozwanego kwoty”.

Sąd Rejonowy wskazał, na podstawie jakich dowodów ustalił powyższy stan faktyczny, uznając dowody przedstawione w sprawie za wiarygodne.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał powództwo za niezasadne,

Podstawę prawną żądania pozwu stanowią art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 2 k.c. Przepis art. 410 § 2 k.c. stanowi, że świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. Zgodnie z art. 405 k.c. kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości.

Do uwzględnienia żądania pozwu w tym zakresie konieczne jest zatem łączne wykazanie obydwu przesłanek, tj. faktu spełnienia świadczenia i faktu braku obowiązku w tym zakresie, a ciężar dowodu co do tych okoliczności, spoczywa, na stronie powodowej (art. 6 k.c.).

Nie było pomiędzy stronami sporne, że pozwana od powoda otrzymywała w czasie trwania postępowania przed Sądem Okręgowym w sprawie (...) świadczenie tytułem renty na czas trwania postępowania kwoty 700 zł miesięcznie poczynając od dnia 24 października 2014 roku.

W ocenie Sądu pierwszej instancji nie można uznać jednak tego świadczenia za nienależne, skoro Sąd Apelacyjny w L. w sprawie (...) wskazał, że świadczenia wypłacone H. P. w ramach zabezpieczenia zrekompensowały jej szkodę.

Sąd Rejonowy rozstrzygnął o kosztach procesu na podstawie art. 98 k.p.c., zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy. Na koszty procesu zasądzone od powoda na rzecz pozwanej złożyły się: wynagrodzenie pełnomocnika pozwanej (radcy prawnego) w stawce z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 roku, poz. 265, ze zm.) i opłata skarbowa od pełnomocnictwa.

Sąd Rejonowy nie uwzględnił natomiast w kosztach procesu pozwanej kosztów dojazdu jej pełnomocnika do Sądu Rejonowego w C., uznając, że rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca 2002 roku w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy nie może być podstawą ustalenia ich wysokości, a pozwana powinna wykazać koszty rzeczywiście poniesione.

*

Apelację od tego wyroku wniósł powód (...) Spółka Akcyjna w W., zaś pozwana wniosła zażalenie na rozstrzygnięcie o kosztach procesu zawarte w tym wyroku.

Powód zarzucił zaskarżonemu wyrokowi:

I. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcia:

a) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zebranego w sprawie co skutkowało błędnym przyjęciem, iż świadczenie pieniężne w łącznej kwocie 58 437,08 zł wypłacone przez (...) S. A. na rzecz H. P. było świadczeniem należnym w sytuacji, gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w sposób jednoznaczny wskazuje, iz świadczenie pieniężne wypłacone przez (...) S. A. należy uznać za świadczenie nienależne w świetle art. 410 k.c.,

b) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zebranego w sprawie poprzez przyjęcie, iż strona powodowa nie wykazała, by świadczenie pieniężne uiszczone na rzecz H. P. było świadczeniem nienależnym, w sytuacji gdy prawidłowa analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym całości akt postępowania sądowego o sygn. (...) oraz (...) wskazuje, iż:

- świadczenie pieniężne wypłacane przez (...) S. A. wynikało wyłącznie z prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w przedmiocie udzielenia zabezpieczenia a które (...) S. A. realizowało w celu uniknięcia przymusu egzekucji sądowej,

- spełnione roszczenie było należne w momencie jego spełnienia, gdyż wynikało z prawomocnego postanowienia Sądu,

- świadczenie stało się nienależne, gdy jego podstawa odpadła w rozumieniu art. 410 § 2 k.c., tj. w momencie uchylenia postanowienia w przedmiocie zabezpieczenia roszczenia a następnie w chwili prawomocnego oddalenia powództwa przez Sąd Apelacyjny,

- (...) S. A. nie było zobowiązane do wypłaty na rzecz H. P. świadczeń pieniężnych w łącznej kwocie 58 437,08 zł na pokrycie zwiększonych potrzeb wobec braku odpowiedzialności (...) S. A. za zdarzenie szkodowe z 2007 roku, a będące podstawą faktyczną powództwa o sygn. akt(...) przyczyną amputacji przedstopia prawego była choroba H. P. (zaawansowana miażdżyca) a nie wypadek z 2007 roku,

- zwiększone potrzeby H. P. związane były z jej chorobami zwyrodnieniowo-wytwórczymi oraz stanem zdrowia niezwiązanym ze zdarzeniem szkodowym z 2007 roku oraz bezpośrednio amputacją przedstopia prawego a więc z okolicznościami, za które (...) S. A. nie ponosił odpowiedzialności, a w konsekwencji nie był zobowiązany do partycypacji w kosztach z nimi związanymi,

c) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zebranego w sprawie, a w szczególności uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w L. z dnia 22 kwietnia 2022 roku o sygn. akt (...) w zakresie, w jakim Sąd Apelacyjny wskazuje, iż:

- przyjmując najkorzystniejszy dla H. P. wariant procesowy (całkowite uwzględnienie roszczenia rentowego) maksymalna należna powódce kwota z tytułu zwiększonych potrzeb mogłaby wynosić ok. 51 000 zł,

- (...) S. A. dokonało również wypłaty na rzecz H. P. jednorazowego odszkodowania z tytułu zwiększonych potrzeb w kwocie ok. 9.000 zł,

a tym samym poczynienie błędnych ustaleń faktycznych, iż wypłacone przez (...) S. A. świadczenie w łącznej kwocie 58 437,08 zł było świadczeniem należnym H. P. w sytuacji, gdy przekraczało ono sformułowane przez H. P. żądanie pozwu,

d) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zebranego w sprawie a w szczególności uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w L.z dnia 22 kwietnia 2022 roku o sygn. akt (...) w zakresie, w jakim Sąd Apelacyjny wskazuje zwiększone potrzeby H. P. w zakresie, w jakim (...) S. A. mogłoby ponosić odpowiedzialność, w najkorzystniejszym dla poszkodowanej wariancie procesowym nie przekraczają kwoty 51 000 zł, a w konsekwencji błędne uznanie, iż całość wypłaconego przez (...) S. A. świadczenia pieniężnego w kwocie 58 437,08 zł było świadczeniem należnym w sytuacji, gdy (...) S. A. nie ponosi odpowiedzialności za fakt amputacji przedstopia prawego H. P.;

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 6 k.c., poprzez jego niezastosowanie i pominięcie, iż pozwana nie wykazała faktu wydatkowania kwoty 58 437 zł oraz faktu, iż wyzbywając się korzyści nie powinna liczyć się z obowiązkiem jej zwrotu, a tym samym spełnienia się przesłanki zwalniającej pozwaną od obowiązku zwrotu bezpodstawnie uzyskanej korzyści w kwocie 58 437,08.

Powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości i rozstrzygnięcie o kosztach procesu za I. instancję według norm prawem przepisanych, w szczególności z uwzględnieniem zasady stosunkowego rozdzielnia kosztów, a także o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym według norm przepisanych.

Pozwana wniosła zażalenie na rozstrzygnięcie o kosztach procesu w części, w jakiej Sąd Rejonowy nie uwzględnił w ich wysokości uiszczonej przez pozwaną opłaty od sprzeciwu od wyroku zaocznego w kwocie 150 zł.

Pozwana zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 100 k.p.c. w zw. z art. 98 § 1 k.p.c. poprzez błąd rachunkowy w obliczeniu kosztów procesu poniesionych przez pozwaną a powstałych przed Sądem I. instancji.

Pozwana domagała się zmiany zaskarżonego rozstrzygnięcia poprzez zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej tytułem zwrotu kosztów procesu także kwoty 150 zł z odsetkami ustawowymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty i zasądzenia zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego.

W odpowiedzi na apelację pozwana wniosła o jej oddalenie i o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na zażalenie powód wniósł o jego oddalenie i o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja powoda nie jest zasadna, zaś zażalenie pozwanej zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innej przyczyny niż wskazana w zażaleniu.

Sąd Rejonowy co do zasady poczynił w sprawie prawidłowe ustalenia faktyczne i ocenił dowody zgodnie z dyspozycją art. 233 § 1 k.p.c.

Podkreślić przy tym należy, że, wbrew zarzutom powoda, które w zasadniczej części dotyczącej naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., należy uznać za nieprawidłowo zredagowane (co zostanie wyjaśnione niżej), stan faktyczny niniejszej sprawy był bezsporny i wynikał z dokumentów złożonych w sprawie niniejszej i z dokumentów z akt sprawy dołączonej(...), których to wiarygodności strony niniejszego procesu nie kwestionowały, a także nie pozostawały sporne ustalenia faktyczne poczynione w szczególności przez Sąd Apelacyjny w L. orzekający w sprawie (...), natomiast strony wywodziły z tych faktów odmienne wnioski; dotyczy to również skutków prawnych prawomocnego wyroku oddalającego powództwo H. P. o rentę w związku z treścią uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego wL. z dnia 28 kwietnia 2022 roku,(...).

Sąd Rejonowy przedstawił natomiast ten stan faktyczny zbyt lakonicznie, co w sprawie ma kluczowe znaczenie dla oceny zasadności żądania powoda (a co również zostanie wyjaśnione w dalszej części uzasadnienia).

W związku z tym Sąd Okręgowy ustalił w sprawie następujący stan faktyczny:

W dniu 31 stycznia 2007 roku w C. H. P. pośliznęła się na oblodzonym chodniku i upadła, doznając złamania prawej goleni. Odpowiedzialność (...) S. A. za szkodę wynikała z umowy odpowiedzialności cywilnej zawartej z podmiotem odpowiedzialnym za utrzymanie chodnika ( Miejskie Przedsiębiorstwo (...) Sp. z o. o.).

Proces leczenia H. P. był długotrwały i w jego toku, w czasie jej pobytu w (...) Publicznym Wojewódzkim Szpitalu (...) w C. rozpoznano u niej martwicę skóry i ścięgien grzbietu stopy prawej oraz martwicę stopy prawej. Dokonano amputacji palca V. stopy prawej z kością śródstopia prawego, a w dniu 1 lipca 2011 roku, podczas kolejnego pobytu w szpitalu, dokonano u pozwanej amputacji przodostopia prawego.

Następnie leczenie powódki było kontynuowane w związku niedokrwieniem stopy prawej, m. in. poprzez angioplastykę tętnic udowych i wszczepienie stentów.

Ze względu na dysfunkcję kończyny dolnej prawej powódka nie była w stanie samodzielnie funkcjonować. Wymagała opieki osoby drugiej minimum w wymiarze 4-5 godzin dziennie. Kikut kończyny nie był przystosowany do chodzenia ani podpierania się, miał niegojące się owrzodzenia, nie pozwalał na zaprotezowanie. H. P. nie mogła samodzielnie wyjść z mieszkania usytuowanego na drugim piętrze budynku, zrobić zakupów, posprzątać, umyć się, założyć skarpety na kikut, wykonać opatrunków. Zażywała stale leki naczyniowe.

Nie należy spodziewać się poprawy stanu jej zdrowia, a miażdżyca naczyń krwionośnych kończyn dolnych postępuje, co wiąże się z narastającym niedokrwieniem i nasileniem dolegliwości bólowych. Farmakoterapia i ewentualne zabiegi w ramach chirurgii naczyń dają nadzieją na wstrzymanie negatywnych objawów niedokrwiennych.

Leczenie jest przewlekłe i praktycznie bez perspektyw na wyleczenie i powrót do samodzielności, a stała rehabilitacja może poprawiać w niewielkim stopniu funkcjonalność stawów skokowego i kolanowego prawego.

H. P. odczuwa cierpienia (dolegliwości bólowe) dużego stopnia.

(bezsporne – dokumenty z akt sprawy (...)i poczynione w niej ustalenia faktyczne)

W sprawie o sygn. akt (...) wyrokiem z dnia 25 października 2010 roku Sąd Rejonowy w C. zasądził od (...) S. A. na rzecz H. P. kwoty 33 000 zł tytułem zadośćuczynienia i 2 705,51 zł tytułem odszkodowania (z odsetkami ustawowymi za opóźnienie).

Pismem z dnia 19 kwietnia 2013 roku H. P. zgłosiła (...) S. A. nową szkodę związaną z amputacją części prawej stopy. Ubezpieczyciel uznał nową szkodę wypłacając poszkodowanej w dniu 7 czerwca 2013 roku kwotę 20 000 zł tytułem zadośćuczynienia i kwotę 5 081,34 zł tytułem odszkodowania, a następnie w dniu 9 stycznia 2014 roku wypłacił jej jeszcze kwotę 5 000 zł.

W sprawie o sygn. (...) H. P. dochodziła od (...) S. A. dodatkowo:

a)  kwoty 75 000 zł tytułem zadośćuczynienia (z ustawowymi odsetkami za opóźnienie),

b)  kwoty 17 234,30 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 19 grudnia 2013 roku tytułem zwrotu kosztów opieki nad powódką w okresie od 18 listopada 2010 roku do 19 grudnia 2013 roku,

c)  850 zł miesięcznie renty z tytułu zwiększonych potrzeb – kosztów sprawowania opieki przez osoby trzecie, płatnej od 1 listopada 2013 roku do dziesiątego dnia każdego miesiąca z góry, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie na wypadek uchybienia terminu płatności,

d)  5 009,31 zł (z ustawowymi odsetkami za opóźnienie) tytułem zwrotu kosztów leczenia i dojazdów do placówek medycznych,

e)  343,82 zł (z ustawowymi odsetkami za opóźnienie) tytułem zwrotu kosztów leczenia i dojazdów do placówek medycznych,

f)  1 989,89 zł (z ustawowymi odsetkami za opóźnienie) tytułem zwrotu kosztów leczenia i dojazdów do placówek medycznych,

g)  400 zł miesięcznie renty z tytułu zwiększonych potrzeb – kosztów leczenia i dojazdów do placówek medycznych, płatnej od 1 listopada 2013 roku do dziesiątego dnia każdego miesiąca z góry, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie na wypadek uchybienia terminu płatności.

Kwotę odszkodowania z tytułu zwiększonych potrzeb związanych z opieką osoby drugiej H. P. wyliczyła przyjmując konieczny czas opieki 3 godziny dziennie a jako stawkę godzinową stawki stosowane za usługi opiekuńcze przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w C. (w miejscu zamieszkania powódki, zgodnie z uchwałami Rady Miejskiej w C.), co łącznie dało kwotę 27 099,30 zł i pomniejszając ją o wypłaconą przez ubezpieczyciela kwotę 9 865 zł. W analogiczny sposób H. P. wyliczyła wysokość renty z tytułu zwiększonych potrzeb związanych z opieką osoby drugiej na kwotę 850 zł miesięcznie.

Następnie H. P. rozszerzyła żądania rentowe z tytułu zwiększonych potrzeb – kosztów leczenia i dojazdów do placówek medycznych do kwoty 1 000 zł.

Wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2021 roku Sąd Okręgowy wL. oddalił powództwo w sprawie (...), uznając, że nie istnieje adekwatny związek przyczynowy pomiędzy upadkiem powódki w dniu 31 stycznia 2007 roku a wykonanymi amputacjami, gdyż było to następstwo zaawansowanej choroby niedokrwiennej kończyny w przebiegu miażdżycy zarostowej tętnic.

H. P. wniosła apelację od tego wyroku, która została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w L. z dnia 28 kwietnia 2022 roku w sprawie (...).

Sąd Apelacyjny zmienił ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego w L. w ten sposób, że ustalił, iż istnieje adekwatny związek przyczynowy pomiędzy wypadkiem z dnia 31 stycznia 2007 roku a przeprowadzonymi u powódki amputacjami, gdyż wypadek miał wpływ na rozwój (przyspieszenie) zmian miażdżycowych, zmniejszenie przepływu krwi i tym samym niedokrwienie tętnicy.

Wprawdzie przyczyną amputacji była zaawansowana miażdżyca, ale wypadek z dnia 31 stycznia 2007 roku przyspieszył jej rozwój. Gdyby nie doznane złamanie, krytyczne niedokrwienie pojawiłoby się później, przed 2016 rokiem.

Oznacza to, że do amputacji prawego przedstopia doszłoby niezależnie od zaistnienia w/w wypadku, ale prawdopodobnie o około 4-5 lat później.

W związku z powyższym Sąd Apelacyjny w L.uznał, że:

a)  otrzymane przez H. P. zadośćuczynienie jest odpowiednie,

b)  żądanie przez H. P. odszkodowania z tytułu wydatków na leczenie i dojazdy do lekarzy (oraz renty obejmującej takie zwiększone potrzeby) nie jest zasadne, gdyż H. P. i tak ponosiłaby te wydatki (a jedynie w późniejszym okresie),

c)  H. P. dochodziła również odszkodowania i renty w związku ze zwiększonymi potrzebami w zakresie opieki osoby drugiej w wymiarze 3 godziny dziennie za okres od listopada 2010 roku i do końca 2015 roku takie zwiększone potrzeby pozostają w adekwatnym związku przyczynowym z wypadkiem z dnia 31 stycznia 2007 roku, gdyż gdyby ten wypadek, amputacja miałaby miejsce później.

Sąd Apelacyjny w L. wskazał w tym ostatnim aspekcie, że przyjmując nawet z tego tytułu największą dochodzoną kwotę 850 zł miesięcznie, daje to około 51 000 zł (850 zł x 12 miesięcy x 5 lat). (...) S. A. wypłacił z tego tytułu już kwotę ponad 9 000 zł, natomiast z tytułu zabezpieczenia H. P. otrzymywała rentę w kwocie 700 zł miesięcznie przez prawie 7 lat (ponad 57 000 zł), co wyrównało jej szkodę zarówno co do powyższych kosztów opieki, jak i co do ponoszonych wydatków na lekarzy i dojazdy w części nie związanej z jej schorzeniami.

Z tych względów w ocenie Sądu Apelacyjnego w L. szkoda H. P. (także w zakresie zwiększonych potrzeb) została już naprawiona przez wypłacone jej przez (...) S. A. kwoty i żądanie dalszej renty nie jest uzasadnione.

(bezsporne – dokumenty z akt sprawy (...) i poczynione w niej ustalenia faktyczne, w szczególności uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w L. z dnia 28 kwietnia 2022 roku w sprawie (...))

W sprawie (...) postanowieniem Sądu Apelacyjnego w L. z dnia 30 czerwca 2015 roku, (...), udzielono H. P. zabezpieczenia w ten sposób, że zobowiązano (...) S. A. do łożenia na rzecz H. P. renty na czas trwania postępowania w kwocie 700 zł miesięcznie, płatnej do dziesiątego dnia każdego miesiąca z ustawowymi odsetkami w razie uchybienia terminowi płatności którejkolwiek z rat, poczynając od dnia 24 października 2014 roku do czasu prawomocnego zakończenia postępowania. Postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2021 roku Sąd Apelacyjny w L. uchylił postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia.

(bezsporne – dokumenty z akt sprawy (...))

(...) S. A. z tytułu udzielonego H. P. zabezpieczenia w sprawie (...)wypłacił jej łącznie kwotę 58 437,08 zł.

(bezsporne)

Stan zdrowia H. P. (zarówno fizycznego jak i psychicznego związany z zaburzeniami depresyjnymi i nerwicą) nie uległ poprawie. Obecnie ma 74 lata. Jest osobą samotną. Nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować i wymaga opieki osoby drugiej minimum 4-5 godzin dziennie. Nie wychodzi z domu, porusza się tylko za pomocą chodzika, nie utrzymuje z nikim kontaktu. Ma problemy ze snem i koncentracją. Korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie. Otrzymuje emeryturę w kwocie 1 439 zł oraz dodatek dla osób niepełnosprawnych w kwocie 500 zł. Ponosi stałe wydatki na utrzymanie w kwocie 900 zł, a ponadto koszty wyżywienia, koszty leczenia, dojazdów do lekarzy i opieki. Pozostaje w ubóstwie i niedożywiona, ciągle jest zapożyczona.

(bezsporne, oświadczenie majątkowe pozwanej – k. 66-70)

Jak już wyżej wskazano, w niniejszym procesie żadna ze stron nie kwestionowała okoliczności faktycznych, których zdecydowana większość została ustalona na podstawie dokumentów zgromadzonych w sprawie (...) i przedstawiona w uzasadnieniach wyroków Sądów obu instancji w tamtej sprawie.

Wprawdzie w apelacji powód sformułował szereg zarzutów naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., ale ich analiza wskazuje, że co do zasady powód nie kwestionuje faktów (rozumianych jako obiektywne, weryfikowalne zdarzenie, stan rzeczy lub informacja, która rzeczywiście zaistniała w określonym czasie i miejscu, niezależnie od opinii czy interpretacji), natomiast kwestionuje sposób zastosowania przez Sąd Rejonowy w stanie faktycznym sprawy przepisów o nienależnym świadczeniu.

Należy wskazać, że spór stron, w istotnej części odwołujących się do wywodów uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w L.z dnia 28 kwietnia 2022 roku w sprawie (...) i do konsekwencji prawomocnego rozstrzygnięcia o powództwie H. P. w sprawie (...), nie dotyczy stanu faktycznego sprawy, a przede wszystkim oceny prawnej ustalonego stanu faktycznego, a mianowicie tego, czy wobec prawomocnego oddalenia jej powództwa w sprawie (...), H. P. powinna zwrócić (...) S. A., jako nienależne, świadczenia spełnione przez (...) S. A. w wykonaniu udzielonego w tamtej sprawie zabezpieczenia roszczenia rentowego.

W ocenie Sądu Okręgowego roszczenie powoda ( (...) S. A.) nie jest zasadne.

Zgodnie z art. 410 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. jednym z przypadków bezpodstawnego wzbogacenia jest świadczenie nienależne, które ma miejsce wówczas, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.

Udzielenie zabezpieczenia w przypadku powództwa o rentę (art. 444 § 2 k.c.) może polegać na zobowiązaniu obowiązanego do zapłaty uprawnionemu jednorazowo albo okresowo określonej sumy pieniężnej (art. 753 ¹ § 1 pkt 1 k.c. w zw. z art. 753 k.p.c.).

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że pozwany spełnił świadczenia w łącznej kwocie 58 437,08 zł w wykonaniu prawomocnego postanowienia sądu o udzieleniu zabezpieczenia, a więc unikając w ten sposób przymusowej egzekucji tych świadczeń na podstawie orzeczenia o udzieleniu zabezpieczenia. Jednocześnie w sprawie (...) pozwany (...) S. A. kwestionował powództwo w całości, aczkolwiek w piśmie z dnia 26 marca 2015 roku wskazał, że jest skłonny uznać żądanie rentowe powódki w łącznej wysokości 600 zł miesięcznie.

Co do zasady upadek zabezpieczenia udzielonego powodowi na skutek prawomocnego oddalenia powództwa (art. 744 § 1 k.p.c.) skutkuje tym, że świadczenia spełnione przez pozwanego, zgodnie z orzeczeniem o udzieleniu zabezpieczenia, w celu uniknięcia przymusu w postaci egzekucji sądowej, należałoby uznać za nienależne, gdyż odpadła ich podstawa (a tym samym w myśl w/w przepisów podlegające zwrotowi), a z uwagi na to, że strona otrzymująca świadczenie na podstawie orzeczenia o udzieleniu zabezpieczenia powinna mieć świadomość tymczasowości zabezpieczenia, nie może ona powoływać się na art. 409 k.c.

W doktrynie i w orzecznictwie istnieje rozbieżność stanowisk co do tego, jakie znaczenie ma wówczas przyczyna oddalenia powództwa, a w szczególności, czy w przypadku, gdy świadczenie zostało spełnione przez stronę pozwaną w toku procesu (dobrowolnie, ale przy kontestowaniu zasadności powództwa np. z zastrzeżeniem zwrotu, bądź nawet w wyniku przymusu egzekucyjnego), powództwo powinno zostać uwzględnione, tak jakby do spełnienia świadczenia nie doszło, czy też jednak oddalone, gdyż materialnoprawne roszczenie zostało zaspokojone (wygasło), zaś w myśl art. 316 § 1 k.p.c. decyduje stan aktualny w dacie orzekania (niezależnie od tego, czy zaistniał na skutek dobrowolnego spełnienia świadczenia, czy w celu uniknięcia przymusu egzekucyjnego, bądź wprost w wyniku przymusu egzekucyjnego).

(por. obszernie na ten temat M. Kotowicz, Zaspokojenie żądania pozwu przez pozwanego w toku sprawy przy jednoczesnym kwestionowaniu zasadności powództwa. Glosa do wyroku s.apel. z dnia 6 czerwca 2017 roku, V ACa 687/16, „Przegląd Sądowy” 2020/6/s. 107-121 i cytowane tam doktryna i orzecznictwo, w szczególności uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 2014 roku, III CZP 119/13, OSNC 2015/1/1, podobnie E. Gapska, Glosa do uchwały SN z dnia 26 lutego 2014 roku, III CZP 119/13, OSP 2017/7-8/ s. 76)

Akceptacja ostatniego stanowiska (wyżej przedstawionego) oznaczałaby, że w niniejszej sprawie o tym, czy (...) S. A. może domagać się zwrotu spełnionych świadczeń jako nienależnych, decyduje to, z jakich przyczyn Sąd Apelacyjny w L.oddalił powództwo o świadczenie rentowe z tytułu zwiększonych potrzeb w postaci kosztów opieki osoby drugiej (850 zł miesięcznie od dnia 1 listopada 2013 roku do dziesiątego dnia każdego miesiąca z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w razie uchybienia terminu płatności) oraz o odszkodowanie z tytułu kosztów takiej opieki w okresie od 18 listopada 2010 roku do dnia 19 grudnia 2013 roku w kwocie 17 234,30 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 19 grudnia 2013 roku do dnia zapłaty.

Wprawdzie Sąd Apelacyjny w Lublinie w uzasadnieniu wyroku z dnia 28 kwietnia 2022 roku, (...), nie przedstawił w ramach oceny prawnej ustalonego stanu faktycznego wywodu, w którym zająłby wyraźnie stanowisko w wyżej przywołanej kwestii prawnej, tym niemniej fakt, że zamieścił w tym uzasadnieniu wywody wskazujące na zasadność żądania przez H. P. świadczeń z tytułu kosztów opieki w okresie od 18 listopada 2010 roku do 31 grudnia 2015 roku w łącznej kwocie około 51 000 zł, na poczet których otrzymała ona dotychczas kwotę ponad 9 000 zł (dokładnie 9 865 zł – przypis Sądu Okręgowego) i kwotę około 57 000 zł w ramach zabezpieczenia, co naprawiło w ten sposób szkodę H. P. z tego tytułu, oznaczałby, że Sąd Apelacyjny w L. opowiedział się za stanowiskiem uznającym, że doszło do skutecznego zaspokojenia w tym zakresie roszczeń H. P. i powództwo należy oddalić (w konsekwencji, co do zasady, nie jest ona zobowiązana do zwrotu (...) S. A. świadczeń spełnionych z tytułu zabezpieczenia a będących zaspokojeniem jej roszczeń).

Sądy orzekające w niniejszej sprawie są zaś związane w/w prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w L. (art. 365 § 1 k.p.c.). S. tego związania nie można zawęzić tylko do samej treści rozstrzygnięć (oddalenie powództwa o rentę i oddalenie apelacji H. P.), gdyż istotne jest, z jakich przyczyn powództwo zostało oddalone.

Oczywiście, akceptacja tego stanowiska oznacza, że świadczeniami należnymi są tylko te świadczenia, które odpowiadają zasadnym żądaniom procesowym H. P. dochodzonym w sprawie(...) (co do wysokości, przedmiotu i zakresu).

Skoro H. P. należały się żądane kwoty 17 234,50 zł z tytułu odszkodowania obejmującego koszty opieki w okresie od 18 listopada 2010 roku do 19 grudnia 2013 roku (łącznie wyliczone na kwotę 27 099,30 zł, pomniejszoną o wypłaconą z tego tytułu kwotę 9 865 zł) a także renta z tytułu zwiększonych potrzeb (kosztów sprawowania opieki osoby drugiej) za okres od 1 listopada 2013 roku do 31 grudnia 2015 roku wynosząca łącznie 22 100 zł (26 miesięcy x 850 zł miesięcznie), to należne powódce świadczenia wynoszą 39 334,50 zł (suma należności głównych), do których to kwot należałoby doliczyć odsetki ustawowe za opóźnienie (przy czym obliczając je należałoby z kolei uwzględnić fakt, że w toku procesu roszczenia H. P. były stopniowo zaspokajane świadczeniami spełnianymi zgodnie z udzielonym zabezpieczeniem).1

Zaznaczyć w tym miejscu należy, że z bezspornych ustaleń faktycznych wynika, że H. P. wymagała opieki w rozmiarze wyższym niż 3 godziny dziennie (przyjęte przez nią przy wyliczaniu żądnych świadczeń), a za zasadną należy również uznać przyjętą przez nią stawkę godzinową takiej opieki, stosowaną przez wyspecjalizowaną w takiej opiece instytucję (MOPR), która bynajmniej nie była stawką wygórowaną w realiach rynkowych i jest powszechnie stosowana przy ustalaniu wysokości świadczeń z tytułu kosztów opieki w procesach sądowych.

Wobec powyższego o świadczeniu nienależnym można byłoby mówić co najwyżej w zakresie różnicy pomiędzy sumą świadczeń spełnionych przez (...) S. A. zgodnie z udzielonym zabezpieczeniem (58 437,08 zł) a sumą należnych powódce świadczeń (39 334,50 zł, do której należałoby dodatkowo doliczyć należne H. P. odsetki ustawowe za opóźnienie).

W ocenie Sądu Okręgowego w niniejszej sprawie zbędne jednak było rachunkowe wyliczenie tej różnicy (która, jak widać, byłaby istotnie niższą od kwoty 20 000 zł), gdyż także w zakresie tej różnicy roszczenie powoda należało oddalić jako niezasadne, a to z tej przyczyny, iż spełnienie tych świadczeń czyniło zadość zasadom współżycia społecznego (art. 411 pkt 2 k.c.) .

Należy bowiem wskazać na:

a)  ubezpieczyciel (...) S. A. ponosi odpowiedzialność za szkodę powódki wynikłą ze zdarzenia z dnia 31 stycznia 2007 roku,

b)  następstwa tego zdarzenia dla zdrowia i funkcjonowania H. P. były bardzo poważne (cierpienia fizyczne i psychiczne, długotrwałe leczenie, istotne przyspieszenie konieczności amputacji części kończyny dolnej, znacznie wcześniejsza utrata przez nią samodzielności, wymaganie stałej opieki osoby drugiej),

c)  dalsze następstwa tego zdarzenia były dla H. P. bardzo dotkliwe (samotność, zły stan psychiczny, trudna sytuacja materialna, w której nie jest ona w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych, istniejące już w dacie spełniania świadczeń przez ubezpieczyciela); nie jest przy tym istotne, że częściowo są one wynikiem zdarzeń nie związanych z wypadkiem, za którego skutki odpowiada ubezpieczyciel.

Fakt, że świadczenia zostały spełnione w celu uniknięcia przymusu egzekucyjnego i na podstawie orzeczenia o udzieleniu zabezpieczenia, nie wyklucza możliwości przyjęcia, iż ich spełnienie czyniło zadość zasadom współżycia społecznego (tak Sąd Najwyższy przyjął w odniesieniu do świadczeń alimentacyjnych w uzasadnieniu postanowienia z dnia 16 kwietnia 2019 roku, I CSK 730/18, Lex nr 2648619, czy w odniesieniu do świadczeń spełnionych na podstawie prawomocnego wyroku, który został następnie wzruszony i powództwo oddalone – w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 lipca 2018 roku, V CSK 401/17, Lex nr 2525419, w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 grudnia 2022 roku, II CSKP 752/22, Lex nr 3456307, w uzasadnieniu wyroku z dnia 14 grudnia 2023 roku, II CSKP 1908/22, OSNC 2024/5/53, w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 kwietnia 2019 roku, V CSK 20/18, Lex nr 2642777).

Gdyby zaś nawet przyjąć, że art. 411 pkt 2 k.c. nie powinien mieć w sprawie zastosowania, należałoby przyjąć, iż w sprawie należy zastosować klauzulę generalną z art. 5 k.c., co prowadziłoby do tożsamego rezultatu (oddalenia powództwa w części, w jakiej powód faktycznie dochodziłby zwrotu świadczeń nienależnych).

Gdyby z kolei opowiedzieć się za stanowiskiem odmiennym, a mianowicie, iż Sądy w niniejszej sprawie związane są wyłącznie faktem prawomocnego oddalenia powództwa w sprawie (...), co czyni zarazem nienależnymi wszystkie świadczenia spełnione przez (...) S. A. w wykonaniu udzielonego w tamtej sprawie zabezpieczenia (całą kwotę 58 437,08 zł), żądanie zwrotu całej tej kwoty również należałoby uznać za nieuzasadnione na podstawie art. 411 pkt 2 k.c., gdyż spełnienie całości świadczeń czyniło zadość zasadom współżycia społecznego (odpowiednia argumentacja prawna jak i argumentacja wskazująca na okoliczności istotne przy takiej ocenie, zostały już przedstawione wyżej). Dodać przy tym należy, że przy stosowaniu art. 411 pkt 2 k.c. nie ma podstaw do miarkowania wysokości świadczeń, tj. do przyjmowania, że świadczenia nienależne w jakiejś części czyniły zadość zasadom współżycia społecznego, a w innej części takiego waloru nie miały.

Wreszcie, w tym drugim, alternatywnie przedstawianym wariancie oceny prawnej, gdyby jednak nie przyjąć możliwości zastosowania w sprawie art. 411 pkt 2 k.c. do całego roszczenia powoda, należałoby, z uwagi na wyjątkowo trudną sytuację zdrowotną, osobistą i materialną pozwanej, zastosować art. 5 k.c., uznając, iż odmienne rozstrzygnięcie naruszałoby elementarną zasadę słuszności i pozbawiałoby pozwaną środków do życia.

Z tych wszystkich względów Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację powoda jako niezasadną.

Jeżeli chodzi o zażalenie pozwanej, to faktycznie Sąd Rejonowy nie uwzględnił w obowiązku zwrotu kosztów procesu przez powoda pozwanej kwoty 150 zł uiszczonej przez pozwaną z tytułu opłaty od sprzeciwu od wyroku zaocznego (k. 85). Wprawdzie Sąd Rejonowy nie wypowiedział się na ten temat, jednakże należy uznać, iż zgodnie z art. 348 k.p.c. uznał, że koszty sprzeciwu powinna ponieść pozwana.

W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd Odwoławczy uznał jednak, że skoro Sąd Rejonowy – trafnie – przyjął, że zachodziły podstawy do przywrócenia pozwanej terminu do wniesienia sprzeciwu od wyroku zaocznego, który został wydany na posiedzeniu niejawnym, wobec niezłożenia przez pozwaną odpowiedzi na pozew, to te same okoliczności związane z nieporadnością życiową pozwanej, jej niesamodzielnością i ciężkim stanem zdrowia, jakie legły u podstaw przywrócenia pozwanej w/w terminu, przemawiają za przyjęciem, że pozwana nie złożyła odpowiedzi na pozew w sposób niezawiniony i art. 348 k.p.c. powinien w drodze analogii znaleźć zastosowanie także w tej sytuacji, a wobec tego powód powinien zwrócić pozwanej w ramach kosztów procesu, odpowiednio do jego wyniku (art. 98 § 1 k.p.c.), również opłatę od sprzeciwu od wyroku zaocznego, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie należnymi zgodnie z art. 98 § 1 ¹ k.p.c. Nielogiczne byłoby bowiem, aby kwestia braku zawinienia miała znaczenie tylko w przypadku niestawiennictwa na rozprawie, zaś pozostawała nieistotna w przypadku niezłożenia odpowiedzi na pozew.

Z tego względu zażalenie pozwanej zostało uwzględnione na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 397 § 3 k.p.c.

Wobec oddalenia apelacji powoda i uwzględnienia zażalenia pozwanej, powód jest stroną przegrywającą postępowanie odwoławcze w całości i na podstawie art. 98 § 1, § 1 ¹ i § 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. i art. 397 § 3 k.p.c. powinien zwrócić pozwanej koszty postępowania odwoławczego obejmujące wynagrodzenie pełnomocnika – radcy prawnego w stawce z § 10 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz opłatę od wniosku o uzasadnienie wyroku, uiszczoną w celu uzyskania jego uzasadnienia i niezbędną do wniesienia zażalenia.

1 W tym zakresie widoczne jest też zagadnienie, czy świadczenia za okres przeszły mogą być objęte żądaniem renty, czy tylko żądaniem odszkodowania, ale wobec związania wyrokiem Sądu Apelacyjnego w L. i wobec zastosowania w sprawie art. 411 pkt 2 k.c., rozstrzygnięcie tego zagadnienia nie ma znaczenia dla wyniku procesu, por. na ten temat M. Kaliński Szkoda na osobie i sposoby jej naprawienia, Warszawa 2021.